Linux Fayl Sistemi: Filesystem Hierarchy Standard (FHS)

Linux-da hər şey bir kökdən (/) başlayır. Windows-dan fərqli olaraq, burada "C:", "D:" kimi ayrı disklər yoxdur — bütün fayllar və qovluqlar tək bir ağac strukturunda, kök qovluğun altında yerləşir. Aşağıda / altındakı əsas qovluqların nə üçün olduğunu qısaca izah edirik.

/bin

Sistemin işə düşməsi və gündəlik istifadə üçün zəruri olan icra faylları (binary-lər) burada saxlanılır. ls, cp, mv kimi hər gün istifadə etdiyimiz əmrlər məhz bu qovluqdadır.

/boot

Sistemin açılışı üçün lazım olan fayllar buradadır — kernel özü, GRUB konfiqurasiyası və digər boot faylları. Bu qovluq zədələnərsə, sistem ümumiyyətlə açılmaya bilər.

/dev

Device (cihaz) fayllarının yeridir. Linux-da hər fiziki və ya virtual cihaz — disklər, USB-lər, klaviatura — adi fayl kimi təmsil olunur. Məsələn, /dev/sda faktiki olaraq diskin özüdür.

/etc

Müxtəlif sistem xidmətləri və proqramlar üçün konfiqurasiya faylları burada saxlanılır — passwd, hosts, şəbəkə tənzimləmələri və s. Sistem səviyyəli parametrlər elə bu qovluqda təyin olunur.

/home

Hər istifadəçinin öz şəxsi qovluğu buradadır — sənədlər, tənzimləmələr və fərdi fayllar üçün rahat, ayrılmış yer.

/lib (və /lib64)

Sistemin işləməsi üçün zəruri kitabxanalar burada saxlanılır. /lib əsasən 32-bit, /lib64 isə 64-bit kitabxanaları özündə cəmləyir.

/lost+found

Fayl sistemi yoxlanışı (fsck) zamanı "sahibsiz" qalan fraqmentlər buraya köçürülür. Normal halda boş olur, yalnız qəfil söndürmə və ya disk xətasından sonra içi dolur.

/media

Çıxarıla bilən qurğuların — USB flash, xarici disk, CD/DVD — avtomatik bağlandığı (mount olunduğu) yerdir.

/mnt

Fayl sistemlərinin müvəqqəti və ya əl ilə bağlanması üçün istifadə olunan ümumi qovluqdur, adətən administratorlar tərəfindən istifadə edilir.

/opt

Əsas Linux paylanmasına daxil olmayan, əlavə (üçüncü tərəf) proqram təminatları üçün nəzərdə tutulmuş yerdir.

/proc

Bu, diskdə faktiki mövcud olmayan virtual fayl sistemidir — kernel və işləyən proseslər haqqında real-vaxt məlumatları (CPU, yaddaş, prosess ID-ləri və s.) əks etdirir.

/root

Superistifadəçinin (root) şəxsi qovluğudur. Adi istifadəçilərdən fərqli olaraq, root /home altında deyil, ayrıca burada saxlanılır.

/run

Sistem açıldıqdan sonra yaranan müvəqqəti runtime datası burada saxlanılır (məsələn, PID faylları). Hər yenidən başlatmada təmizlənir.

/sbin

Sistem administrasiyası üçün nəzərdə tutulmuş əsas binary-lər burada yerləşir — fdisk, ifconfig və s. Bu əmrləri işə salmaq üçün adətən admin səlahiyyəti tələb olunur.

/srv

Sistemin xidmət etdiyi (serve etdiyi) datalar üçün nəzərdə tutulub — məsələn, veb server və ya FTP server faylları.

/sys

/proc kimi virtual qovluqdur, lakin bu dəfə kernel-in cihazlar və drayverlər haqqında məlumatını təmsil edir.

/tmp

İstifadəçilər və proqramlar üçün müvəqqəti faylların saxlandığı yerdir. Sistem yenidən başladıqda məzmunu adətən silinir.

/usr

İstifadəçi ilə əlaqəli proqramlar və fayllar buradadır: /usr/bin əmrlər, /usr/lib isə kitabxanalar üçün.

/var

Sistemin işləməsi zamanı daim dəyişən fayllar burada saxlanılır — log faylları, spool qovluqları, verilənlər bazaları və digər dinamik data.

Qısaca yekunlaşdırsaq: /bin, /sbin, /lib kimi qovluqlar sistemin "iskeletini", /etc və /var onun tənzimləmə və yaddaş qeydlərini, /dev, /proc, /sys isə kernel ilə əlaqəni təmin edir. Bu strukturu bir dəfə anlayandan sonra, hər hansı Linux sistemində özünüzü itirmirsiniz.